. . . తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ చరిత్రలో పొట్లపల్లి అమరుడైన సేవకుడు
. . . నేటి తరానికి మనోహర్ రావు సేవలు చిరస్మరణీయం
నిజామాబాద్, బతుకమ్మ :
తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్లలో గిరిజనులు, వెనుకబడిన తరగతులు, దళితుల సంక్షేమం కోసం తన జీవితాంతం అంకితమైన అధికారి, సమాజ సేవకుడు, సమాజ శాస్త్రవేత్తగా ప్రసిద్ధి చెందిన పొట్లపల్లి కమల మనోహర్ రావు జీవితం ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ. 1919 డిసెంబరు 20న తెలంగాణలో జన్మించిన ఆయన.. 1995 ఫిబ్రవరి 17న కన్నుమూశారు. ఆయన సేవలు ఇప్పటికీ గిరిజన ప్రాంతాల్లో ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి. తుది శ్వాస వరకు ఆయన అందించిన సేవలు చిరస్మరణీయంగా నిలిచాయి.
జీవిత ప్రస్థానం, విద్యాభ్యాసం: కమల మనోహర్ రావు సాధారణ కుటుంబంలో జన్మించి, 1947లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ చేశారు. ప్రసిద్ధ మానవ శాస్త్రవేత్త ప్రొఫెసర్ క్రిస్టోఫ్ వాన్ ఫ్యూరర్-హైమెండార్ఫ్ దృష్టిని ఆకర్షించారు. హైమెండార్ఫ్ 1946లో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో మానవశాస్త్ర విభాగాన్ని స్థాపించగా కమల మనోహర్ రావు మొదటి బ్యాచ్ విద్యార్థుల్లో ఒకరు. ఆయన మార్గదర్శకత్వంలో గిరిజనులు, వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమ శాఖ స్థాపనలో ట్రైనీ ఆర్గనైజర్గా చేరారు. వృత్తి జీవితంలో ముఖ్య సాధనలు స్పెషల్ సోషల్ సర్వీస్ ఆఫీసర్ గా (డిప్యూటీ కలెక్టర్ క్యాడర్లో) షెడ్యూల్డ్ ఏరియాల్లో మేజిస్టీరియల్ అధికారాలతో పనిచేశారు. భూమి కేటాయింపు, తక్కువ వడ్డీ రుణాలు (తక్కవి), రెవెన్యూ సమస్యల పరిష్కారం చేశారు. వరంగల్ జిల్లాలోని మహబూబాబాద్, నర్సంపేట, ములుగు తాలూకాల్లో 40,000 ఎకరాల భూమిని బంజారాలు, గిరిజనులు, షెడ్యూల్డ్ కులాలకు కేటాయించారు. ఇది ఆ రోజుల్లో భూసంస్కరణల్లో ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది. అశాంతి సమయాల్లో గిరిజనులను, వెనుకబడిన తరగతుల వారిని కొండల నుంచి సమతల ప్రాంతాలకు పునరావాసం చేసి, గృహనిర్మాణాలు, సౌకర్యాలు కల్పించి నీడనిచ్చిన దేవుడుగా కీర్తి ప్రతిష్టలు సంపాదించుకున్నారు.
కీలకమైన సేవలు : 1959లో గిరిజన సంక్షేమాన్ని సామాజిక సంక్షేమం నుంచి విభజించి, గిరిజన సంక్షేమ శాఖ స్థాపనకు నాయకత్వం వహించారు. ట్రైబల్ కల్చరల్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్ డైరెక్టర్ (1963-1964)గా పరిశోధన, శిక్షణ విభాగాలను నిర్వహించారు. ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (న్యూఢిల్లీ), నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కమ్యూనిటీ డెవలప్మెంట్ (మసూరీ)లో శిక్షణ పొందారు. జాయింట్ డైరెక్టర్, సోషల్ వెల్ఫేర్ డిపార్ట్మెంట్ (1965). 1966లో స్థాపించిన గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మొదటి డైరెక్టర్గా 1975 వరకు పనిచేశారు. బోర్డ్ ఆఫ్ రెవెన్యూ జాయింట్ సెక్రటరీగా కూడా వ్యవహరించారు. ఆయన ఆధ్వర్యంలో గిరిజన డెవలప్మెంట్ బ్లాక్లపై అంచనా అధ్యయనాలు, శ్రీకాకుళం జిల్లాలో ఏరియా ప్లానింగ్, ప్రభుత్వ ఆక్షన్ ప్లాన్ల ప్రకారం ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు అమలు చేశారు. 1969లో గిరిజన కోఆపరేటివ్ కార్పొరేషన్ స్థాపనకు సహకరించారు – ఇది క్రెడిట్, వాణిజ్య, సంక్షేమ కార్యక్రమాలను ఏకీకృతం చేసి మధ్యవర్తుల దోపిడీని అరికట్టింది.
అవిశ్రాంత సేవకుడు :
1975లో పదవీ విరమణ తర్వాత కూడా 1985లో రుస్తమ్జీ కమిటీలో భాగంగా “స్ట్రీమ్లైనింగ్ ఆఫ్ ట్రైబల్ డెవలప్మెంట్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ ఇన్ ఆంధ్రప్రదేశ్” అనే నివేదిక సమర్పించారు. ఇందులో “సింగిల్ విండో అప్రోచ్”, డిసెంట్రలైజ్డ్ సంస్థలు, చీఫ్ మినిస్టర్ అధ్యక్షత వహించే హై-పవర్ కమిటీలు, ప్రాజెక్ట్ ఆఫీసర్లకు రెవెన్యూ, జ్యుడీషియల్ అధికారాలు సూచించారు. ఈ సిఫార్సులు ఇప్పటికీ పూర్తిగా అమలు కాకపోయినా, నిపుణులు ప్రశంసించారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధ మానవశాస్త్రవేత్త వెరియర్ ఎల్విన్ ఆయనను “సెంచరీలో గొప్ప ఫీల్డ్-ఓరియెంటెడ్ ఫిలాన్త్రోపిస్ట్”గా, “రేరా ఏవిస్” (అరుదైన పక్షి) అని పేర్కొన్నారు. డా. వి.ఎన్.వి.కె. శాస్త్రి “అన్సంగ్ హీరో” అని వర్ణించారు.
వారసత్వంగా – పీకేఎం ఫౌండేషన్ సేవలు: ఆయన కుమారుడు కలాధర్ రావు పొట్లపల్లి అధ్యక్షత వహిస్తున్న పొట్లపల్లి కమల మనోహర్ రావు ఫౌండేషన్ (PKM Foundation) 2016 డిసెంబరులో అశ్వరావుపల్లి గ్రామం, రఘునాథపల్లి మండలం, వరంగల్ జిల్లాలో స్థాపించబడింది. ఇప్పుడది జనగామ జిల్లాలో ఉంది. “మానవ సేవే మాధవ సేవ” అనే సూత్రంతో గ్రామీణ, స్లమ్ అభివృద్ధి, మహిళా సాధికారత, ఆరోగ్యం, వృత్తి విద్య, పర్యావరణ పరిరక్షణ, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.
అందరికీ ఆదర్శం: దేవనార్ బ్లైండ్ స్కూల్లో 126 బాలికలకు నెలవారీ సానిటరీ ప్యాడ్లు, జనగాం జిల్లాలో ప్రభుత్వ పాఠశాలల విద్యార్థులకు స్పోర్ట్స్ కిట్లు, రఘునాథపల్లి బస్ స్టాండ్లో వాటర్ ప్యూరిఫైయర్లు స్థాపన మొదలైనవి. ఆయన జీవితం ఒక డాక్యుమెంటరీగా తీయబడుతోంది. తెలంగాణలో గ్రామీణ అసమానతలతో పోరాడుతున్న ఈ రోజుల్లో, పొట్లపల్లి కమల మనోహర్ రావు దృష్టి, సేవా భావన ఒక దీపస్తంభంగా నిలుస్తున్నాయి. నిజమైన పురోగతి అంటే బలహీనులను ఎదగనివ్వడమే అని ఆయన జీవితం చాటిచెబుతుంది.
