. . . అడుగంటిన పోచంపాడ్ జలాశయం
. . . బాబ్లీ గేట్ల ఎత్తివేతపై ఆశలు
. . . కాళేశ్వరం రివర్స్ పంపింగ్తో ప్రాజెక్టుకు నీరు వచ్చేనా ?
నిజామాబాద్, బతుకమ్మ:
ఉత్తర తెలంగాణ జిల్లాలకు వరప్రదాయినిగా ఉన్న శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టులో నీరు అడుగంటుతోంది. పూర్తిగా డెడ్ స్టోరేజీకి చేరుకుంది. వచ్చే ఆగస్టు, సెప్టెంబర్ వరకు ప్రాజెక్టుకు నీరు వచ్చే పరిస్థితి లేకపోవడంతో ఆయకట్టు రైతులు, ప్రజలు ఆందోళన చెందుతున్నారు. గత సంవత్సరం కంటే కింది స్థాయికి నీటి నిల్వలు పడిపోవడంతో అధికారులు, ఆయకట్టు రైతులు తలలు పట్టుకుంటున్నారు. ఎస్సారెస్పీ నీటి నిల్వలు పడిపోవడానికి కారణాలేంటి? ఇప్పుడున్న పరిస్థితుల్లో సాగు, తాగునీటి అవసరాలు ఎలా తీరుతాయనే చర్చ మొదలైంది. నిజామాబాద్ జిల్లా మెండోరా మండలం పోచంపాడ్ వద్ద గల శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు గత ఏడు దశాబ్దాలుగా ఉమ్మడి నిజామాబాద్, ఆదిలాబాద్, కరీంనగర్, వరంగల్, ఖమ్మం జిల్లాల ప్రజల అవసరాలు తీరుస్తోంది. ప్రాజెక్టు కింద 18 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు ఉంది. వందలాది గ్రామాలకు తాగునీరు అందుతోంది. గత కొన్నేళ్లుగా ప్రాజెక్టు పూర్తిగా నిండుకుని రెండు పంటలకు సాగునీరు అందించింది. అయితే ఈ సంవత్సరం మే నెల కూడా పూర్తికాకముందే ఎస్సారెస్పీ ఎండిపోయింది. జలాశయం మొత్తం ఎడారిలా, క్రీడా మైదానంలా మారిపోయింది. 80 టీఎంసీల నీటి నిల్వలు ఉండే ఎస్సారెస్పీలో ప్రస్తుతం కేవలం 14 టీఎంసీల నీరే ఉండటంతో పరిస్థితి తీవ్రతను అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఎస్సారెస్పీ పూర్తి స్థాయి నీటిమట్టం 1091 అడుగులు కాగా, ప్రస్తుతం 1050 అడుగుల వద్ద ఉంది. గతేడాది ఇదే సమయానికి 1070 అడుగుల నీటిమట్టంతో సుమారు 15 టీఎంసీల నీటి నిల్వలు ఉండగా, ఈ సంవత్సరం ప్రాజెక్టు పూర్తిగా అడుగంటింది. మరోవైపు ఎండల తీవ్రత కారణంగా ప్రతి రోజు సుమారు 4 వేల క్యూసెక్కుల నుంచి అర టీఎంసీ వరకు నీరు ఆవిరవుతోంది. సాగునీటి అవసరాలు, ఇతర అవసరాల కోసం మరో 1200 క్యూసెక్కుల నీటిని అధికారులు ప్రతి రోజు విడుదల చేస్తున్నారు.
. . . నీటి నిల్వలు తగ్గడానికి కారణాలివే
ఎస్సారెస్పీలో నీటి నిల్వలు తగ్గడానికి పలు కారణాలు ఉన్నాయి. గత వర్షాకాలంలో భారీ వర్షాలు, ఎగువ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన వరదలతో ప్రాజెక్టు త్వరగా నిండింది. అయితే వరద ప్రవాహం చాలా రోజుల పాటు కొనసాగింది. ఒక దశలో ప్రతి రోజు 5 లక్షల క్యూసెక్కుల ఇన్ఫ్లో నమోదైంది. దీంతో ప్రాజెక్టు భద్రత దృష్ట్యా నీటిని ఎక్కువ రోజుల పాటు విడుదల చేశారు. కిందనున్న ఎల్లంపల్లి, ఎల్ఎండీ, మిడ్ మానేరు ప్రాజెక్టులకు రోజుల తరబడి నీటిని వదిలారు. అలాగే సాగునీటి అవసరాలకు అవసరమైనప్పుడల్లా నీటిని విడుదల చేశారు. వానాకాలం పంట చివరి దశలో, యాసంగి పంట కోసం సాగునీటి విడుదల కారణంగా జలాలు తగ్గాయని అధికారులు చెబుతున్నారు. ఇక ఈ వేసవిలో జిల్లాలో అధిక ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యాయి. దీంతో నీరు అధిక మొత్తంలో ఆవిరవుతోంది. పంటల సాగు విస్తీర్ణం పెరగడం వంటి కారణాలతో కూడా నీటి నిల్వలు తగ్గాయని అంటున్నారు. గత వర్షాకాలంలో గోదావరి వరద ప్రవాహంతో వచ్చిన నీటి ద్వారా ప్రాజెక్టు నిండిందని, అయితే గోదావరి బేసిన్లో వర్షాలు వానాకాలం చివరి వరకు పెద్దగా కురవలేదని అధికారులు చెబుతున్నారు. ఇక పూడిక కారణంగా 90 టీఎంసీల సామర్థ్యం గల ప్రాజెక్టు 80 టీఎంసీలకు పడిపోయింది. ఈసారి వర్షాలు సకాలంలో రాకపోతే ఇబ్బందులు తప్పవని హెచ్చరిస్తున్నారు. నీటిని జాగ్రత్తగా వినియోగించాలని రైతులకు సూచిస్తున్నారు. తాగునీటి అవసరాలకు ఎలాంటి ఇబ్బంది ఉండదని అధికారులు చెబుతున్నప్పటికీ, జూన్, జులై నెలల్లో ప్రాజెక్టులోకి గణనీయమైన నీరు రాకపోతే సాగునీటికి మాత్రం కష్టాలు తప్పవని ఎస్సారెస్పీ అధికారులు పేర్కొంటున్నారు.
. . . రైతుల్లో ఆందోళన
శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు డెడ్ స్టోరేజీకి చేరడంతో ఆయకట్టు రైతులు ఆందోళన చెందుతున్నారు. ఖరీఫ్ సాగుకు సిద్ధమవుతున్న రైతులు ఇప్పటికే దుక్కులు దున్ని వరి నారు మడులు, పసుపు నారు మడులు సిద్ధం చేసుకుంటున్నారు. అయితే ప్రాజెక్టులో నీటి నిల్వలు తగ్గడం, ఈసారి వర్షాలు ఆలస్యమవుతాయని, వర్షపాతం కూడా తక్కువగా ఉండవచ్చని వాతావరణ శాఖ అధికారులు చెబుతుండటంతో రైతులు ఆందోళనకు గురవుతున్నారు. ప్రాజెక్టులో నీరు ఉంటే కాలువల ద్వారా సాగునీరు అందుతుందని, భూగర్భ జలాలు కూడా అందుబాటులో ఉంటాయని రైతులు భావిస్తున్నారు. కానీ ప్రస్తుతం పరిస్థితి అందుకు భిన్నంగా ఉందని చెబుతున్నారు. ఖరీఫ్కు సిద్ధమైన రైతులు వర్షాల కోసం మరికొన్ని రోజులు ఎదురుచూడాల్సి వస్తుందని అంటున్నారు.
. . . ముగింపు
ఎస్సారెస్పీ ప్రాజెక్టు డెడ్ స్టోరేజీకి చేరుకోవడంతో ఖరీఫ్ సాగుపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. జూన్లో వర్షాలు సకాలంలో రాకపోతే వచ్చే వానాకాలం పంటలపైనా ప్రతికూల ప్రభావం చూపే ప్రమాదం ఉంది. గతంలో కేసీఆర్ ప్రభుత్వం ఎంతో ప్రతిష్ఠాత్మకంగా ప్రచారం చేసిన కాళేశ్వరం రివర్స్ పంపింగ్ వ్యవస్థ ప్రస్తుతం ఈ పరిస్థితిని అధిగమించే స్థితిలో లేదని విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి. ఎగువన ఉన్న బాబ్లీ ప్రాజెక్టు గేట్లు జులై 1న ఎత్తివేసే సమయానికి గోదావరిలో వరద ఉద్ధృతి ఉంటేనే ఎస్సారెస్పీకి గణనీయమైన నీరు వచ్చే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల ఎస్సారెస్పీ నీటి నిల్వలు ఇంకిపోతున్న పరిస్థితిని తేలికగా తీసుకోకుండా, 18 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు రైతుల ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ప్రభుత్వం ఇప్పటి నుంచే ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాట్లపై దృష్టి పెట్టాలని రైతులు కోరుతున్నారు.